Kunnen wij je helpen?
Krijg je niet gevonden wat je zoekt? Klik dan hier
Hoe verduurzaam je een monumentale kerk zodanig dat het gebouw altijd kan worden teruggebracht naar zijn originele staat? Die vraag stond centraal bij de isolatie van de voormalige Sint-Bernadettekerk in Spoordonk. Isolatie.com klaarde de klus na een succesvolle pilot, dankzij een innovatieve en volledig circulaire isolatietechniek die is goedgekeurd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
De voormalige Sint-Bernadettekerk in Spoordonk is een monumentaal pand in het hart van het dorp. Wat ooit alleen een kerk was, is sinds 2021 een levendig dorpshuis met meerdere ruimtes. Verenigingen en inwoners huren er ruimtes voor allerlei activiteiten. Zo zijn er regelmatig ouderenlunches, spelletjesmiddagen en cursussen. Ook muziekkoren, de plaatselijke harmonie en biljartclubs hebben hun thuisbasis in het in 1936 gebouwde pand.
“Het pand heeft een grote maatschappelijke functie”, vertelt Gerard Huijgens van de Bernadette Stichting Spoordonk, die de kerk in eigendom heeft. “Juist daarom voelden we de noodzaak om het gebouw beter te isoleren. De verwarmingscapaciteit was onvoldoende en de energiekosten drukken erg zwaar op de begroting. Daar moesten we iets aan doen.”
Maar isolatie draait voor de stichting om meer dan alleen het financiële plaatje. “Ook om comfort en duurzaamheid. Veel van onze bezoekers zijn wat ouder. Die hebben het sneller koud. Je wilt dat mensen hier graag komen en zich prettig voelen. Zodat dit prachtige monumentale pand ook de komende jaren een belangrijke rol blijft spelen in onze gemeenschap.”
Daarom keek de stichting naar manieren om het pand te verduurzamen. Maar het isoleren van een monumentaal gebouw is complex. “Je kunt isoleren met pur, maar dat moet je als kerk eigenlijk niet willen”, zegt Gerard. “Dat krijg je nooit meer van je mooie gewelven af.”
Na diepgravend zoekwerk stuitte Gerard op een product van het Belgische bedrijf ISOPROC: IQ3 cellulose. Dat innovatieve isolatiemateriaal is gemaakt uit gerecycled krantenpapier en is volledig verwijder- en herbruikbaar. Door een techniek met waterverneveling hecht de cellulose, die anders naar beneden zou schuiven, zich op de gewelven zonder dat er bindmiddelen worden toegevoegd. Gerard: “Je kunt het een beetje vergelijken met de manier waarop papier-maché werkt. Na droging blijft een droge, lichte en naadloze isolatielaag over.”
De stichting vroeg of Isolatie.com deze klus met dit innovatieve materiaal wilde uitvoeren. “Een mooie uitdaging”, zegt projectleider Rob Gruijters van Isolatie.com. “Voor ons was dit ook nieuw. Deze techniek van isoleren met waterverneveling hadden we nog niet eerder toegepast. Maar mede door een training van ISOPROC hadden we het snel onder de knie.”
De uitdaging bij dit project ging verder dan alleen de nieuwe techniek. Voordat het isoleren kon beginnen, doorliepen de stichting en Isolatie.com een lang traject met de erfgoedcommissie van de gemeente Oirschot en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. “De Rijksdienst moest toestemming geven voor de isolatie, omdat de kerk een Rijksmonument is”, zegt Rob. “Je moet aan strenge eisen voldoen. De Rijksdienst stelde kritische vragen over zaken als de brandveiligheid (het product heeft brandklasse B-s2, d0), losmaakbaarheid en veiligheid van het materiaal.”
“De eerste stap was om aan te tonen wát we gingen doen”, vertelt hij. “Dat deden we door uitgebreid te testen. We bouwden een proefopstelling in onze eigen hal en startten daarna, als pilot, met één gewelf in de kerk. De Rijksdienst kwam kijken en we toonden daarbij ook aan dat het materiaal volledig te verwijderen is, zonder schade aan de stenen. Het verwijderde materiaal kan bovendien worden hergebruikt. De Rijksdienst was enthousiast en keurde de methode goed.”
Na een voorbereidingstraject dat ruim anderhalf jaar duurde, kon de klus beginnen. “In totaal brachten we zo’n 450 vierkante meter isolatiemateriaal aan, verdeeld over zeven gewelven”, zegt Rob. “We trokken er een week voor uit, maar uiteindelijk was het na vier dagen klaar. Het verliep voorspoedig en was voor onze mensen fantastisch om te doen. Je werkt niet iedere dag op twintig meter hoogte aan gewelven van een kerk.”
Het resultaat is een volledig naadloze isolatielaag, licht van gewicht en zonder kieren of naden. “We verwachten hierdoor een combinatie van meer comfort én lagere kosten. Door deze lagere energiekosten rekenen we erop dat we deze investering binnen acht jaar hebben terugverdiend.”
De samenwerking tussen de stichting en Isolatie.com was intensief, mede door het lange goedkeuringstraject. “Isolatie.com heeft hier veel tijd in gestoken”, zegt Gerard. “Ze stonden altijd voor ons klaar en waren geduldig. De samenwerking verliep heel soepel. Samen hebben we nu een mooi voorbeeld neergezet voor andere monumentale panden.”
De voormalige Sint-Bernadettekerk is het eerste monumentale gebouw met gemetselde gewelven in Nederland met deze vorm van isolatie. “Ik verwacht dat we de komende tijd nogal wat vertegenwoordigers van andere kerken over de vloer krijgen om te kijken hoe onze isolatie eruitziet”, lacht Gerard. “Ze zijn van harte welkom bij ons in Spoordonk. Als we andere kerken of panden kunnen helpen door te laten zien wat wij gedaan hebben, doen we dat graag.”
Ook voor Isolatie.com is dit project een belangrijke stap. “We zijn nu gecertificeerd door ISOPROC om IQ3 cellulose te mogen gebruiken en onderzoeken samen met de Rijksdienst bredere inzet bij andere monumentale gebouwen”, zegt Rob. “Veel kerken zijn de laatste jaren omgebouwd tot multifunctionele accommodaties. Juist daar is behoefte aan oplossingen die verduurzaming combineren met behoud van erfgoed.”
“Dit project laat zien dat het mogelijk is om een monumentaal pand naadloos te isoleren, zonder chemische reststromen en mét circulair materiaal. Deze kerk is daarmee klaar voor de toekomst.”
Projectleider
Wil je meer weten over de mogelijkheden om monumentale panden duurzaam te isoleren met IQ3 cellulose?
